ODPOWIEDZIALNO¦Æ ZA ZBRODNIE POPE£NIONE W STUTTHOFIE. PROCESY
Wyzwolenie nie zamknê³o historii obozu koncentracyjnego Stutthof. Do rozwi±zania pozosta³ niezwykle istotny problem - poci±gniêcie do odpowiedzialno¶ci ludzi, którzy przyczynili siê do ¶mierci tysiêcy ludzi.
Natychmiast po wyzwoleniu w³adze polskie przyst±pi³y do zbierania dowodów zbrodni pope³nionych w Stutthofie. Pierwszy materia³ dowodowy stanowi³ raport radzieckiej Nadzwyczajnej Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskich powo³anej przez dowódcê 48 Armii. Od po³owy 1945 roku ¶ledztwo w sprawie Stutthofu prowadzi³ sêdzia Antoni Zachariasiewicz oddelegowany z G³ównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce do Gdañska. Zgromadzony materia³ dowodowy stanowi³ podstawê do przygotowania pierwszych procesów przeciwko zatrzymanym przez wojska radzieckie cz³onkom za³ogi SS i wiê¼niom funkcyjnym z obozu Stutthof oraz do wyst±pienia do w³adz okupacyjnych w strefie amerykañskiej, angielskiej i francuskiej w Niemczech o ekstradycjê zatrzymanych tam cz³onków stutthofskiej za³ogi SS.
Pierwszy proces odby³ siê przed Specjalnym S±dem Karnym w Gdañsku w dniach od 25 kwietnia do l czerwca 1946 roku. Na ³awie oskar¿onych zasiedli: jeden SS-man, sze¶æ nadzorczyñ oraz o¶miu wiê¼niów funkcyjnych. S±d wyda³ nastêpuj±ce wyroki: SS-Oberscharführer Johann Paulus oraz nadzorczynie Wanda Klaff, Gerda Steinhoff, El¿bieta Becker, Ewa Paradies i Jenny Bark-mann zostali skazani na karê ¶mierci. Wiê¼niowie funkcyjni, pos³uszni SS-manom w dziele mordu: Józef Reiter, Wac³aw Koz³owski, Franciszek Szopiñski, Tadeusz Kopczyñski i Jan Breit równie¿ otrzymali wyroki ¶mierci. Wyroki te wykonano publicznie w Gdañsku 4 lipca 1946 roku. Ponadto w procesie tym zostali skazani: nadzorczym Erna Beilhardt na 5 lat i sztubowy Kazimierz Kowalski na 3 lata wiêzienia.
Kolejny du¿y proces odby³ siê w Gdañsku przed S±dem Okrêgowym w dniach od 8 do 31 pa¼dziernika 1947 roku. S±dzono 24 SS-manów i jednego wiê¼nia funkcyjnego. Ze wzglêdu na wysokie funkcje, jakie oskar¿eni pe³nili w obozie, proces ten mia³ du¿e znaczenie. W jego wyniku kierownika III Wydzia³u SS-Hauptsturmführera Teodora Meyera, komendanta obozu ¿ydowskiego SS-Oberscharführera Ewalda Fotha, SS-Oberscharführera Alberta Paulitza, SS-Unterscharführera Fritza Petersa, SS-Oberscharführera Hansa Racha, SS-Rottenführera Karla Zurella, SS-Unterscharführera Kurta Dietricha, SS-Rottenführera, Karla Eggerta, SS-Rottenführera Paula Wellnitza i kapo Alfreda Nickolaysena skazano na karê ¶mierci. Wyroki te zosta³y wykonane.
Ponadto karê do¿ywotniego wiêzienia otrzyma³ kierownik Politische Abteilung (Wydzia³u Politycznego) SS-Unterscharführer Erich Thun. Na 15 lat wiêzienia skazany zosta³ SS-Hauptsturmführer Wilhelm Vogler. Na 12 lat wiêzienia skazano SS-Unterscharführera Edwarda Zerlina. Wyroki po 10 lat wiêzienia otrzymali SS-Unterscharführerzy Oskar Gottschau i Emil Wenzel, SS-Rottenführerzy Adolf Grams i Werner Wellnitz; wyroki po 8 lat wiêzienia: SS-Unterscharführerzy Johannes Goertz i Adalbert Wolter, SS-mani: Karol Reger, Martin Stage i Joseph Wennhardt; wyroki po 3 lata wiêzienia: SS-Scharführer Walter Englert i SS-Unterscharführer Hugo Ziehm.
W kolejnych dwóch procesach przed tym samym s±dem w dniach od 5 do 10 listopada 1947 roku i od 19 do 29 listopada 1947 roku stanê³o 39 SS-manów i jeden wiêzieñ funkcyjny. S±d wyda³ jeden wyrok do¿ywotniego wiêzienia oraz kary wiêzienia od 7 miesiêcy do 15 lat.
W 1949 roku S±d w Toruniu skaza³ SS-Hauptsturmführera Hansa Jacobi, komendanta podobozów wchodz±cych w sk³ad Baukomando Weichsel na 3 lata wiêzienia, a s±d w Gdañsku w 1953 roku skaza³ SS-mana Hansa Bielawê na 12 lat wiêzienia.
Przed polskim s±dem nie stan±³ ¿aden z komendantów obozu Stutthof. SS--Sturmbannführer Max Pau³y, od wrze¶nia 1942 komendant KL Neuengamme, s±dzony by³ wraz z innymi cz³onkami za³ogi tego obozu w Hamburgu od 18 marca do 3 maja 1946 roku. Akt oskar¿enia pomin±³ jednak zbrodnie pope³nione przez niego w KL Stutthof. Pauly, skazany na ¶mieræ za zbrodnie pope³nione w KL Neuengamme, stracony zosta³ 6 pa¼dziernika 1946 roku.
Drugi komendant obozu Stutthof, SS-SturmbannführerPaul, Werner Hoppe stan±³ przed s±dem w Bochum (RFN) dopiero w 1955 roku. S±d skaza³ go pocz±tkowo na 5 lat i 3 miesi±ce wiêzienia, a po rozprawie rewizyjnej w 1957 roku na 9 lat wiêzienia. Wyszed³ z wiêzienia 18 miesiêcy przed up³ywem kary.
Równie¿ w 1957 roku podczas rozprawy rewizyjnej P.W. Hoppego stan±³ przed s±dem sanitariusz SS-Unterscharführer Otto Knott, oskar¿ony m.in. o mordowanie wiê¼niów w komorze gazowej. S±d skaza³ go tylko na 3 lata i 3 miesi±ce wiêzienia.
W 1955 roku w Bochum rozpoczêto ¶ledztwo przeciwko naczelnemu lekarzowi obozu dr. Otto Heidlowi. Pope³ni³ on samobójstwo w wiêzieniu.
W 1964 roku odby³ siê w Tybindze (RFN) proces przeciwko szefowi szpitala obozowego SS-Hauptscharführerowi Otto Hauptowi, funkcjonariuszowi Wydzia³u Politycznego obozu, SS-Oberscharführerowi Bernardowi Llidtke oraz ponownie przeciwko sanitariuszowi Otto Knottowi. Kary wymierzone przez s±d by³y znacznie ni¿sze od tych, jakich domaga³ siê prokurator. Otto Haupt zosta³ skazany na 12 lat wiezienia, Bernard Lüdtke na 8 lat, a Otto Knott zosta³ tym razem uniewinniony. Obu skazanym s±d zaliczy³ w poczet kary areszt ¶ledczy. ¦wiadków z Polski nie by³o ani w procesie w Bochum, ani w Tybindze.
Kilkunastu cz³onków za³ogi KL Stutthof odpowiadano w ramach procesów dotycz±cych zbrodni pope³nionych w innych obozach koncentracyjnych, jako cz³onkowie równie¿ tamtych za³óg.
W procesach zbrodniarzy KL Stutthof s±dzonych by³o ³±cznie 72 SS-manów i 6 nadzorczyñ. Stanowi to nik³y procent w stosunku do liczby tych, którzy z oko³o 2000 licz±cej za³ogi SS powinni stan±æ przed s±dem.
JANINA GRABOWSKA
~Regards Schmauser








