Greece of May 30 1951 unsuccessful attempts of revolution

[vitos]

Greece of May 30 1951 unsuccessful attempts of revolution
May 30 1951 accomplished(perfect) attempt revolution
Infortunately, there is not enough of information on this theme
IDEA’ MOVEMENT: In reference to letters published in anti-government newspapers by (ret.) Lt. Gen. Grigoropoulos, the former commander of the Chiefs of Staff and (ret.) Lt. Gen.Tsakalotos, former army chief of staff, reliable government and military sources have made the following statements: “The claims by Lt. Gen. Grigoropoulos regarding his responsibility for inaction on the night of May 30, 1951 are (...) incorrect. Grigoropoulos says that the first he heard of the officers’ mutiny was at 5 a.m. the next day. This is not true, for the former commander of the Chiefs of Staff received a telephone call at his home in Pangrati at 3.30 a.m. by an unknown person who told him to ‘take precautions and not to be at home to anyone who might come looking for him.’ Instead of rushing at once to the (Old) Palace (Ed. note: which at the time served as army headquarters), Grigoropoulos simply informed Lt. Gen. Balodimos who at about 5 a.m. reported back to him on the officers’ mutiny. Yet he still remained at his home, giving orders by telephone and finally, when he was informed that Field Marshal Alexandros Papagos was on his way to Athens, left home long after 5 a.m. for his office, where he displayed unprecedented moderation.” G
I want to understand
That there was on May 30 1951 - a chronicle
Who has shared in this revolution
Whether there were among the mutineers leaders of April REVOLUTION 1967
Destiny of the mutineers
Role of the general PAPAGOS in events 1951
That is known about organization IDEA
ΙΔΕΑ Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών.
DEGREE of SUPPORT of the mutineers AMONG a Supreme Command of armed Forces
ATTITUDE(RELATION) of the mutineers To a MONARCHY
SINCERELY yours
THANK

[ntsny]

Your interest in Greek history is commendable,but try not too ask so many questions at the same time, it's difficult for anyone to answer them.

Briefly, I'd say the following: In the period 1946-49 i.e. during the Civil War in Greece (national government versus Communists guerillas) right-wing elements in the army had formed a secret organisation called IDEA. Its roots can be found in the conflicts within the Greek armed forces in the Middle East in 1943-44 when officers and soldiers were divided into royalists (right wing, faithful to King George II) and anti-royalists (against the King, sympathetic to the EAM resistance movement in occupied Greece which was dominated by the Communists). Members of IDEA were right wing and royalist.

Fast forward to 31 May 1951. What was the situation then? Field Marshal Papagos was Commander of the Greek armed forces with extended powers which permitted him to more or less do what he liked in the Greek Army without asking even the government. Papagos had been given this extraordinary powers in January 1949 and it is thought (at least by some) that this contribued to final victory over the communists in August of the same year. Thereafter there were ever increasing calls for Papagos to enter politics and it is clear that he himself was interested. Several politicians did not like that, since they feared that Papagos would sweep away the old political establishment. The crown (King Paul and Queen Frederica) has also taken a dislike to Papagos and were against his involvement in politics.

On 29 May 1951 Papagos, having finally decided to enter politics, resigned his command. IDEA officers were all pro-Papagos, although it is not clear (at least not to me) whether Papagos knew of the existance of IDEA and approved of it. In the mistaken belief that Papagos had been "forced" to resign,and wishing to preserve him as head of the army (which also help them maintain their own influential positions) IDEA officers staged a coup in the early morning hours of 31 May 1951. Militarily they had Athens in their hands,although no politicians were arrested. The government was unable to do anything but appeal to Papagos who drove to Athens from Ekali and simply scolded the officers home. Clearly, they had failed to see the point, i.e.that his resignation was voluntary and a necessary prerequisite to his entering politics.

Subsequent investigation of the May 31 coup revealed the existence of IDEA which, of course, contravened military regulations. The officers involved were dismissed from the army and should, in fact, have been court-martialled, however they were granted an amnesty in 1952. A few months later Papagos' party, the Greek Rally, founded in August 1951, won an overwhelming majority in Parliament and they were reinstated.

The "colonels" of the 1967 coup were fairly junior in 1951. The leaders of IDEA and the 1951 coup were more senior officers. However, the 1967 colonels were also IDEA sympathisers, although I'm not sure if they were actual members. I think IDEA only consisted of officers of higher rank. Demetrius Ioannides, a member of the 1967 junta and Greece's "invisible dictator" of 1973-74 was actively involved in the 1951 coup, although I'm not sure if he was formally a member of IDEA or not.

The attitude of the mutineers to the monarchy poses a problem: They had been royalists in 1943-46 when the question of the monarchy was still "open". In 1951 there was no such question. No-one (apart from the communists and their sympathisers, and they were having a hard time!) dared raise the question of the monarchy's abolition. But in this context, Papagos' relations to the crown were not at all cordial (this does not mean that Papagos wanted a republic at the time!) and, since the IDEA officers were sympathetic to him, they were not sympathetic to the Crown either. But this was more of a personal antipathy to the King and Queen because of their attitude to Papagos, it was not that they were against the monarchy as such.


I hope this answers your questions.

[Bismarck totenkopf]

I can only help translating...I have no deep knowledge of the incidents that took place.

[vitos]

I HOPE FOR YOUR HELP IN TRANSFER


Η θέση του στρατού στη δομή της κρατικής εξουσίας στην Ελλάδα μετά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο

του Δημήτρη Χαραλάμπη

1. Εισαγωγή

Ο σκοπός αυτού του άρθρου (που βασίζεται σε μια λίγο παλιότερη μελέτη μου και σε μια που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στα σκαριά) είναι πολύ περιορισμένος. Το θέμα είναι πολύ πλατύ για να είναι δυνατόν να αναπτυχθεί, όπως θα έπρεπε, στα πλαίσια ενός μόνο άρθρου. Γι αυτό θα περιοριστώ στην αναφορά μερικών μόνο σημείων, που θεωρώ ιδιαίτερα ουσιαστικά για τις πολιτικές εξελίξεις μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, κυρίως όσο άφορα στη θέση του στρατού στη δομή της εξουσίας.

Το πρόβλημα είναι το κομβικό σημείο εξουσίας που αποτέλεσε ο στρατός στη μετεμφυλιακή ελληνική κοινωνία.

Νομίζω, ότι μια ιστορική - αναλυτική αναδρομή είναι απαραίτητη1 για να ξεφύγουμε από τις ιστορίες με τους «άφρονες» αξιωματικούς, τις μυστικές υπηρεσίες, τα μονοπώλια κλπ. Ασφαλώς δεν αναφέρομαι εδώ στο μονότονα επαναλαμβανόμενο λόγο της εξουσίας, αλλά και σε «επιστημονικές» μελέτες, των οποίων το συμπέρασμα τελικά στηρίζει τις θέσεις περί «αφρόνων», έστω και αν προσπαθεί να πετύχει μια επιστημονική τεκμηρίωση μέσω των συντεχνιακών συμφερόντων fj της θεωρίας των ομάδων πίεσης (Σταύρου).2 Το θέμα είναι πολύ βαθύτερο για να αρκεστεί η ανάλυση μόνο στο επιφανειακό - φαινομενολογικό επίπεδο. Εξ άλλου η αναλυτική αναδρομή είναι απαραίτητη γιατί η περιγραφή και ανάλυση των δομών δεν υπάρχει χωρίς την Ιστορική τους διάσταση, ούτε οι εξελίξεις και αναπροσαρμογές των δομών γίνονται κατανοητές χωρίς την ιστορική διαδικασία σταθεροποίησης και αποσταθεροποίησης τους. Χωρίς δηλαδή το δυναμικό στοιχείο που εμπεριέχουν. "Αλλωστε οι δομές αυτές αποτελούν τη συγκεκριμένη έκφραση και πρακτική πολιτικών στρατηγικών και ιδεολογιών μέσα στη διαδικασία και τις διακυμάνσεις της ταξικής πάλης, αποτέλεσμα της εκάστοτε ισορροπίας των ταξικών δυνάμεων.

Υπάρχει μια ουσιαστική παρανόηση της θέσης του στρατού στη δομή της Εξουσίας μετά το Β ' Παγκόσμιο Πόλεμο και της σχέσης του προς τη μοναρχία, όπως και της θέσης της μοναρχίας στον κρατικό μηχανισμό. Σ' αυτά τα σημεία θα αναφερθώ ιδιαίτερα με σκοπό την κατανόηση των πραγματικών δεδομένων που προσδιόρισαν και προσδιορίζουν τη μορφή της ταξικής εξουσίας: θα αναφερθώ στους μετασχηματισμούς της οργάνωσης του «κράτους των εθνικοφρόνων», στην πορεία του στις τρεις μεταπολεμικές δεκαετίες και στην αναπροσαρμογή του μετά τη μεταπολίτευση, κατά τη διαμόρφωση του «κράτους δικαίου».3

Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να χωρίσουμε την ελληνική μεταπολεμική πραγματικότητα σε τέσσερις περιόδους, ανάλογα με τη μορφή που παίρνει η θέση του στρατού - κέντρου εξουσίας στην οργάνωση της αστικής εξουσίας. Χωρίς να θέλω να παραβλέψω την επίδραση της προπολεμικής περιόδου (κίνημα '35 και αποτυχία του, εκκαθαρίσεις της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου κλπ.) και υπενθυμίζοντας στον αναγνώστη, ότι κάθε μορφή συμπτυγμένης ανάλυσης της πραγματικότητας έχει κατ' ανάγκη ένα σχετικά σχηματικό και μονοσήμαντο χαρακτήρα, διακρίνω τις εξής περιόδους:

Πρώτη περίοδος: Από την ίδρυση του ΕΝΑ (1943) στη Μέση Ανατολή μέχρι το θάνατο του Παπάγου (1955).

Λεύτερη: Από την αρχή της πρώτης οκταετίας Καραμανλή μέχρι την πολιτική κρίση 6467 και το κίνημα του Απρίλη.

Τρίτη: Την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας (6774).

Τέταρτη: Από τη μεταπολίτευση και μετά. Περίοδο στην οποία βρισκόμαστε ακόμη.







2. Η πρώτη περίοδος

Ο κίνδυνος να χάσει την εξουσία καθορίζει κατ' αρχήν τη μεταπολεμική στρατηγική της αστικής τάξης. Ο στρατός αποκτά την καθοριστική θέση του στην οργάνωση του αστικού μεταπολεμικού κράτους. Το «κράτος των εθνικοφρόνων» είναι το κράτος της υπεροχής των στρατιωτικών μηχανισμών. Η δομή της νομιμότητας οδηγεί σε λαθεμένες υπερεκτιμήσεις του ρόλου της μοναρχίας που αγνοούν τις πραγματικές σχέσεις εξάρτησης μέσα στο κράτος.

Οι καταβολές της οργάνωσης του ελληνικού μετεμφυλιακού κράτους βρίσκονται πολύ πιο πριν από τον εμφύλιο. Για το συγκεκριμένο θέμα μας το σημείο εκκίνησης είναι η ίδρυση του ΕΝΑ στη Μέση Ανατολή.

Θα Αναφερθώ εκτενέστερα σ' αυτά τα αρχικά σημεία της ανασυγκρότησης της αστικής εξουσίας γιατί αποτελούν αφετηρία μιας εποχής. Αφετηρία μιας συγκεκριμένης στρατηγικής της εξουσίας, η Οποία μέσα από Ορισμένες δευτερεύουσες μετατροπές και αναπροσαρμογές διατηρήθηκε μέχρι την τελική κρίση της στρατιωτικής δικτατορίας του 6774. Μιλάμε λοιπόν για τη δομή και μορφή της εξουσίας από την επάνοδο της εξόριστης κυβέρνησης στην Ελλάδα μέχρι, τουλάχιστον, τη μεταπολίτευση.

Η κατάσταση στην κυβέρνηση και το στρατό της Μέσης Ανατολής, παρά την αρχική επιρροή του μοναρχοφασισμού άρχισε να αλλάζει σύντομα. Το ουσιαστικό βήμα έγινε με τον ερχομό στην Αίγυπτο του Π. Κανελλόπουλου (1942).4 Ήδη Ο Τσουδερός είχε επαναφέρει στο στράτευμα τους αξιωματικούς που είχαν διωχθεί μετά την αποτυχία του βενιζελικού στρατιωτικού κινήματος. Ο Κανελλόπουλος άσκησε όλη του την επιρροή, ώστε οι αξιωματικοί του 35 όχι μόνο να επιστρέψουν στο στρατό αλλά και να πάρουν τους βαθμούς που δικαιωματικά θα είχαν αν είχαν παραμείνει στο στράτευμα. Μπορούμε να μιλήσουμε για μια διαδικασία εκδημοκρατισμού, μέσα στα αστικά πλαίσια, για μια τομή σε σχέση με τις συνθήκες της δικτατορίας. Οι βρετανοί αρχικά υποστήριξαν αυτή τη διαδικασία. Ο λόγος βρίσκεται στην καψυποψία τους απέναντι στους μεταξικούς βασιλικούς αξιωματικούς, υστέρα κυρίως από τη μορφή που πήρε η παράδοση του ελληνικού στρατού στις γερμανικές δυνάμεις εισβολής, μετά από την πρωτοβουλία του επιτελείου στο μέτωπο και τη στάση του Τσολάκογλου.5 Ο κίνδυνος ήταν ακόμη μεγάλος, Έτσι οι βρετανοί υποστήριζαν όλες τις δυνάμεις που δεν ήταν ύποπτες συμπάθειας προς το ναζισμό και τη γερμανική επέκταση.

Η δημιουργία του ΕΑΜ, και η αντίσταση του στο στρατό κατοχής δεν άφησε βέβαια ανεπηρέαστες τις συνθήκες στην Αίγυπτο. ΤΟ ΕΑΜ απέκτησε σύντομα πολλούς υποστηρικτές μεταξύ των Οπλιτών και των αξιωματικών του ελληνικού στρατού. Μπροστά στον κίνδυνο να αυξηθεί αυτή η επιρροή, με «ευθύνη» μάλιστα των βρετανών, οι υποστηρικτές της δικτατορίας αξιωματικοί συσπειρώθηκαν και για να εκβιάσουν τους βρετανούς και την ελληνική κυβέρνηση υπέβαλαν, την ώρα που Ο πόλεμος εμαίνετο, τις παραιτήσεις τους. Κεντρικό σημείο ιδεολογικής αναφοράς και διάστασης έγινε το θέμα της μοναρχίας. Η μοναρχία αποτελούσε γι’ αυτούς τους αξιωματικούς την εγγύηση για την πάταξη κάθε διαδικασίας εκδημοκρατισμού και την επανάληψη των προπολεμικών δικτατορικών συνθηκών στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο. Για να εμποδίσουν τον εκβιασμό και την επιρροή των μοναρχοφασιστών μέσα στο στράτευμα, οι οπαδοί του ΕΑΜ, Οπλίτες και αξιωματικοί, αντιδρούν με τη γνωστή στάση στις 3 Μαρτίου 1943 στην Αίγυπτο και στο Λίβανο.6 Αυτή η πρώτη στάση είχε μια μερική επιτυχία. Ο βασιλιάς, ύστερα από βρετανική πίεση, αναγκάστηκε να αναγνωρίσει ως προϋπόθεση της επιστροφής του λαϊκό δημοψήφισμα. Όμως μοναρχοφασίστες αξιωματικοί εξακολουθούν τις πιέσεις τους, πράγμα που Οδηγεί στη στάση του Ιουλίου 1943. Αυτή τη φορά τα πράγματα αλλάζουν όμως ουσιαστικά. Οι βρετανοί επιτυγχάνουν τη βίαιη καταστολή της στάσης και οι τιμωρίες είναι βαριές. Παρ' όλα αυτά ούτε η βρετανική ούτε η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση δεν ευθυγραμμίζονται με τις αποφάσεις και τους σκοπούς των μοναρχοφασιστών αξιωματικών.

ΤΟ ουσιαστικό πολιτικό βήμα είναι η ίδρυση του ΕΝΑ (Ένωση Νέων Αξιωματικών) από νέους βαθιά αντικομουνιστές αξιωματικούς, που θεωρούσαν την επιβολή δικτατορίας ως τη μόνη αποδεκτή λύση για τη μεταπολεμική 'Ελλάδα.6 Απογοητευμένοι από τη στάση της βρετανικής πολιτικής και της ελληνικής κυβέρνησης δημιούργησαν αυτή τη μυστική οργάνωση με σκοπό να ελέγξουν το στρατό ώστε να μπορέσουν να ελέγξουν και τις μεταπολεμικές εξελίξεις στην 'Ελλάδα. Η εξαίρεση των μεγαλύτερων σε ηλικία και βαθμό αξιωματικών από τον ΕΝΑ ήταν λογική. Οι ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί η προέρχονταν από τους εκδιωχθέντες του '35 η βρίσκονταν Έτσι και αλλιώς σε στενή σχέση και συνεργασία με την κυβέρνηση. Ο ΕΝΑ, για τους ίδιους λόγους που είχαν προηγουμένως Οδηγήσει στην εκβιαστική παραίτηση, κρατούσε θετική στάση απέναντι στον Γεώργιο Β' και το καθεστώς της μοναρχίας, γιατί θεωρούσε τη μοναρχία θεσμική εγγύηση των συνθηκών που ήθελε να επιβάλλει μετά το τέλος του πολέμου: την επαναφορά του κράτους εκτάκτου ανάγκης. Ο ελεγχόμενος από τον ΕΝΑ στρατός αποτελούσε το μόνο μηχανισμό που μπορούσε να επιβάλλει την αναπαραγωγή της ισορροπίας των δυνάμεων που είχαν δημιούργησα και σταθεροποιήσει τη δικτατορία του '36.

Μόνο όμως η ίδρυση της ΠΕΕΑ άνοιξε το δρόμο για τον ΕΝΑ (Μάρτης '44),7 σε συνδυασμό με τον εμφύλιο πόλεμο που είχε ξεσπάσει μεταξύ ΕΑΜ και ΕΔΕΣ. Στην ουσία για την κυβέρνηση του Καΐρου, η ΠΕΕΑ, κυβέρνηση του ΕΑΜ σε ελληνικό έδαφος, αποτελούσε το μεγαλύτερο κίνδυνο. "Αν η ΠΕΕΑ νομιμοποιεί™ σαν κυβέρνηση σε συνδυασμό με την υπεροχή του ΕΑΜ, αυτό θα σήμαινε το τέλος της μορφής της εξουσίας που αντιπροσώπευε η κυβέρνηση του Καΐρου. Έτσι η ίδρυση της ΠΕΕΑ άλλαξε αμέσως τις πολιτικές συνθήκες και τις ιδεολογικές και πολιτικές ισορροπίες στην Αίγυπτο.

Οι ανταγωνισμοί μεταξύ μοναρχικών και ρεπουμπλικάνων η φιλελευθέρων εξαφανίζονται μπροστά στην απειλή για την αστική εξουσία. Οι ενδοαστικές αντιθέσεις αποκτούν δευτερεύουσα σημασία. Ο κίνδυνος είναι το ΕΑΜ που απειλεί να δημιουργήσει κρατική οργάνωση. Η στάση της εξόριστης κυβέρνησης και των βρετανών αλλάζει κατά 180 μοίρες, η βρετανική επιρροή και η αστική εξουσία αντιμετώπιζαν άμεσο κίνδυνο. Ο ΕΝΑ αναγνωρίζεται ως Ο κατ' εξοχήν πολιτικός μηχανισμός αναπαραγωγής της ταξικής εξουσίας. Ο ΕΝΑ αναγνώρισε σ' αυτήν τη στροφή τη δυνατότητα να κατοχυρώσει τη θέση του σαν καθοριστικό στοιχείο στην οργάνωση του μεταπολεμικού κράτους.

Η υλοποίηση αυτής της στροφής και η νέα σύγκλιση των συμφερόντων εκφράζεται συγκεκριμένα με την κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου.

Για την ανάλυση μας έχουμε εδώ το πρώτο ουσιαστικό σημείο των παραπέρα εξελίξεων: την οργανική σύμπτωση και σύνδεση συμφερόντων μεταξύ ΕΝΑ και πολιτικής εκπροσώπησης της αστικής τάξης.

Η κυβέρνηση που υπήρξε το αποτέλεσμα της συμφωνίας της Γκαζέρτας, παρ' όλο που για τον αστισμό είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα στη σωστή κατεύθυνση, η πρώτη συγκεκριμένη πολιτική επιτυχία, δεν ανταποκρίνεται στους σκοπούς του ΕΝΑ, των συντηρητικών αστικών δυνάμεων, των βρετανών και όλων εκείνων των ανωτέρων και ανωτάτων αξιωματικών που βρίσκονται στην 'Ελλάδα και συνεργάζονται έμμεσα η άμεσα με τις δυνάμεις κατοχής η (και) περίμεναν τη νίκη των συμμάχων για να ενεργοποιηθούν. Αυτοί οι αξιωματικοί δημιούργησαν, όταν πια η νίκη των συμμάχων και η οπισθοχώρηση των γερμανών ήταν σίγουρες, μια σειρά από «αντιστασιακές Οργανώσεις» όπως η «Τρίαινα» η «Ιεραρχία» κλπ.

Από έναν αντιπρόσωπο του ΕΝΑ και έξι αντιπροσώπους της «Τρίαινας» ιδρύθηκε τον 'Οκτώβρη του 1944 στην Αθήνα ο ΙΔΕΑ8 (Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών. Παρενθετικά σημειώνω την εκλογή του όρου Δεσμός = FASCIO, σαν ειδοποιού στοιχείου του ιδεολογικού υπόβαθρου της νέας αυτής οργάνωσης). Σύντομα ο ΙΔΕΑ αφομοίωσε και τους περισσότερους αξιωματικούς των ταγμάτων ασφαλείας.

Ο ιδιαίτερος ρόλος του στρατού στην οργάνωση του μεταπολεμικού ελληνικού κράτους έχει αφετηρία του την ίδρυση του ΙΔΕΑ.

Σύμφωνα με τα διάφορα πρωτόκολλα του ΙΔΕΑ και τις θέσης των απολογητών του,* σκοπός του ΙΔΕΑ ήταν η πλήρης διάλυση του κομμουνιστικού κινήματος και της επιρροής του και η εγκαθίδρυση και αναπαραγωγή του στρατιωτικού μηχανισμού ως κομβικού σημείου της οργάνωσης της αστικής εξουσίας, της οργάνωσης του ελληνικού αστικού μεταπολεμικού κράτους.

Η αντίληψη και ουσιαστική θέση του ΙΔΕΑ ήταν η ταύτιση του στρατού με το «έθνος» και η πλήρης ανεξαρτησία του από την πολιτική εξουσία που θεωρείται σαφέστατα υποδεέστερη, φαύλη κλπ. Για τα πρωτόκολλα του ΙΔΕΑ ο ουσιαστικός θεσμός έκφρασης και εφαρμογής των εθνικών συμφερόντων ήταν ο ίδιος ο ΙΔΕΑ και αυτό είναι ενδιαφέρον και ουσιαστικό πουθενά δεν αναφέρεται η μοναρχία.10 Σύμφωνα μάλιστα με ένα πρωτόκολλο που δημοσιεύτηκε το 1951 στην «Ελευθερία» στόχος του ΙΔΕΑ ήταν η δικτατορία του ΙΔΕΑ.11 Ανεξάρτητα όμως από το αν το δημοσίευμα ήταν χαλκευμένο η όχι, γεγονός παραμένει ότι η μοναρχία δεν αποτελεί θέμα για τον ΙΔΕΑ. Ανεξάρτητα από κάθε πολιτική συγκυρία ποτέ δεν ταύτιζε ο ΙΔΕΑ τους σκοπούς και τους λόγους ύπαρξης του με τη μοναρχία. Ο ΙΔΕΑ δεν ήταν μοναρχικός. Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικότερο σημείο του προβλήματος που δεν κατενόησε ούτε η πολιτική εξουσία, δεξιά η κεντρώα, ούτε η Αριστερά, ούτε η μοναρχία.

Ούτε η απόπειρα πραξικοπήματος του '51 ούτε το κίνημα του '67 και το Ιωαννιδικό πραξικόπημα είναι δυνατόν να κατανοηθούν, εάν δεν γίνει κατανοητό αυτό το ειδοποιό στοιχείο της ιδεολογικής και πολιτικής θέσης του ΙΔΕΑ και οι συνέπειες του για τη θέση του στρατού μέσα στο κράτος. Τον ΙΔΕΑ δεν ενδιέφεραν τα πολιτικά κόμματα ή η μοναρχία παρά μόνο σε δευτερεύον επίπεδο, σε επίπεδο χρησιμότητας. Ο ΙΔΕΑ στόχευε στην οργάνωση της κρατικής εξουσίας με βάση και με εξάρτηση από το ρυθμιστικό ρόλο του στρατού, των αξιωματικών δηλαδή π

[vitos]

. Η πρώτη περίοδος

Ο κίνδυνος να χάσει την εξουσία καθορίζει κατ' αρχήν τη μεταπολεμική στρατηγική της αστικής τάξης. Ο στρατός αποκτά την καθοριστική θέση του στην οργάνωση του αστικού μεταπολεμικού κράτους. Το «κράτος των εθνικοφρόνων» είναι το κράτος της υπεροχής των στρατιωτικών μηχανισμών. Η δομή της νομιμότητας οδηγεί σε λαθεμένες υπερεκτιμήσεις του ρόλου της μοναρχίας που αγνοούν τις πραγματικές σχέσεις εξάρτησης μέσα στο κράτος.

Οι καταβολές της οργάνωσης του ελληνικού μετεμφυλιακού κράτους βρίσκονται πολύ πιο πριν από τον εμφύλιο. Για το συγκεκριμένο θέμα μας το σημείο εκκίνησης είναι η ίδρυση του ΕΝΑ στη Μέση Ανατολή.

Θα Αναφερθώ εκτενέστερα σ' αυτά τα αρχικά σημεία της ανασυγκρότησης της αστικής εξουσίας γιατί αποτελούν αφετηρία μιας εποχής. Αφετηρία μιας συγκεκριμένης στρατηγικής της εξουσίας, η Οποία μέσα από Ορισμένες δευτερεύουσες μετατροπές και αναπροσαρμογές διατηρήθηκε μέχρι την τελική κρίση της στρατιωτικής δικτατορίας του 6774. Μιλάμε λοιπόν για τη δομή και μορφή της εξουσίας από την επάνοδο της εξόριστης κυβέρνησης στην Ελλάδα μέχρι, τουλάχιστον, τη μεταπολίτευση.

Η κατάσταση στην κυβέρνηση και το στρατό της Μέσης Ανατολής, παρά την αρχική επιρροή του μοναρχοφασισμού άρχισε να αλλάζει σύντομα. Το ουσιαστικό βήμα έγινε με τον ερχομό στην Αίγυπτο του Π. Κανελλόπουλου (1942).4 Ήδη Ο Τσουδερός είχε επαναφέρει στο στράτευμα τους αξιωματικούς που είχαν διωχθεί μετά την αποτυχία του βενιζελικού στρατιωτικού κινήματος. Ο Κανελλόπουλος άσκησε όλη του την επιρροή, ώστε οι αξιωματικοί του 35 όχι μόνο να επιστρέψουν στο στρατό αλλά και να πάρουν τους βαθμούς που δικαιωματικά θα είχαν αν είχαν παραμείνει στο στράτευμα. Μπορούμε να μιλήσουμε για μια διαδικασία εκδημοκρατισμού, μέσα στα αστικά πλαίσια, για μια τομή σε σχέση με τις συνθήκες της δικτατορίας. Οι βρετανοί αρχικά υποστήριξαν αυτή τη διαδικασία. Ο λόγος βρίσκεται στην καψυποψία τους απέναντι στους μεταξικούς βασιλικούς αξιωματικούς, υστέρα κυρίως από τη μορφή που πήρε η παράδοση του ελληνικού στρατού στις γερμανικές δυνάμεις εισβολής, μετά από την πρωτοβουλία του επιτελείου στο μέτωπο και τη στάση του Τσολάκογλου.5 Ο κίνδυνος ήταν ακόμη μεγάλος, Έτσι οι βρετανοί υποστήριζαν όλες τις δυνάμεις που δεν ήταν ύποπτες συμπάθειας προς το ναζισμό και τη γερμανική επέκταση.

Η δημιουργία του ΕΑΜ, και η αντίσταση του στο στρατό κατοχής δεν άφησε βέβαια ανεπηρέαστες τις συνθήκες στην Αίγυπτο. ΤΟ ΕΑΜ απέκτησε σύντομα πολλούς υποστηρικτές μεταξύ των Οπλιτών και των αξιωματικών του ελληνικού στρατού. Μπροστά στον κίνδυνο να αυξηθεί αυτή η επιρροή, με «ευθύνη» μάλιστα των βρετανών, οι υποστηρικτές της δικτατορίας αξιωματικοί συσπειρώθηκαν και για να εκβιάσουν τους βρετανούς και την ελληνική κυβέρνηση υπέβαλαν, την ώρα που Ο πόλεμος εμαίνετο, τις παραιτήσεις τους. Κεντρικό σημείο ιδεολογικής αναφοράς και διάστασης έγινε το θέμα της μοναρχίας. Η μοναρχία αποτελούσε γι’ αυτούς τους αξιωματικούς την εγγύηση για την πάταξη κάθε διαδικασίας εκδημοκρατισμού και την επανάληψη των προπολεμικών δικτατορικών συνθηκών στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο. Για να εμποδίσουν τον εκβιασμό και την επιρροή των μοναρχοφασιστών μέσα στο στράτευμα, οι οπαδοί του ΕΑΜ, Οπλίτες και αξιωματικοί, αντιδρούν με τη γνωστή στάση στις 3 Μαρτίου 1943 στην Αίγυπτο και στο Λίβανο.6 Αυτή η πρώτη στάση είχε μια μερική επιτυχία. Ο βασιλιάς, ύστερα από βρετανική πίεση, αναγκάστηκε να αναγνωρίσει ως προϋπόθεση της επιστροφής του λαϊκό δημοψήφισμα. Όμως μοναρχοφασίστες αξιωματικοί εξακολουθούν τις πιέσεις τους, πράγμα που Οδηγεί στη στάση του Ιουλίου 1943. Αυτή τη φορά τα πράγματα αλλάζουν όμως ουσιαστικά. Οι βρετανοί επιτυγχάνουν τη βίαιη καταστολή της στάσης και οι τιμωρίες είναι βαριές. Παρ' όλα αυτά ούτε η βρετανική ούτε η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση δεν ευθυγραμμίζονται με τις αποφάσεις και τους σκοπούς των μοναρχοφασιστών αξιωματικών.

ΤΟ ουσιαστικό πολιτικό βήμα είναι η ίδρυση του ΕΝΑ (Ένωση Νέων Αξιωματικών) από νέους βαθιά αντικομουνιστές αξιωματικούς, που θεωρούσαν την επιβολή δικτατορίας ως τη μόνη αποδεκτή λύση για τη μεταπολεμική 'Ελλάδα.6 Απογοητευμένοι από τη στάση της βρετανικής πολιτικής και της ελληνικής κυβέρνησης δημιούργησαν αυτή τη μυστική οργάνωση με σκοπό να ελέγξουν το στρατό ώστε να μπορέσουν να ελέγξουν και τις μεταπολεμικές εξελίξεις στην 'Ελλάδα. Η εξαίρεση των μεγαλύτερων σε ηλικία και βαθμό αξιωματικών από τον ΕΝΑ ήταν λογική. Οι ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί η προέρχονταν από τους εκδιωχθέντες του '35 η βρίσκονταν Έτσι και αλλιώς σε στενή σχέση και συνεργασία με την κυβέρνηση. Ο ΕΝΑ, για τους ίδιους λόγους που είχαν προηγουμένως Οδηγήσει στην εκβιαστική παραίτηση, κρατούσε θετική στάση απέναντι στον Γεώργιο Β' και το καθεστώς της μοναρχίας, γιατί θεωρούσε τη μοναρχία θεσμική εγγύηση των συνθηκών που ήθελε να επιβάλλει μετά το τέλος του πολέμου: την επαναφορά του κράτους εκτάκτου ανάγκης. Ο ελεγχόμενος από τον ΕΝΑ στρατός αποτελούσε το μόνο μηχανισμό που μπορούσε να επιβάλλει την αναπαραγωγή της ισορροπίας των δυνάμεων που είχαν δημιούργησα και σταθεροποιήσει τη δικτατορία του '36.

Μόνο όμως η ίδρυση της ΠΕΕΑ άνοιξε το δρόμο για τον ΕΝΑ (Μάρτης '44),7 σε συνδυασμό με τον εμφύλιο πόλεμο που είχε ξεσπάσει μεταξύ ΕΑΜ και ΕΔΕΣ. Στην ουσία για την κυβέρνηση του Καΐρου, η ΠΕΕΑ, κυβέρνηση του ΕΑΜ σε ελληνικό έδαφος, αποτελούσε το μεγαλύτερο κίνδυνο. "Αν η ΠΕΕΑ νομιμοποιεί™ σαν κυβέρνηση σε συνδυασμό με την υπεροχή του ΕΑΜ, αυτό θα σήμαινε το τέλος της μορφής της εξουσίας που αντιπροσώπευε η κυβέρνηση του Καΐρου. Έτσι η ίδρυση της ΠΕΕΑ άλλαξε αμέσως τις πολιτικές συνθήκες και τις ιδεολογικές και πολιτικές ισορροπίες στην Αίγυπτο.

Οι ανταγωνισμοί μεταξύ μοναρχικών και ρεπουμπλικάνων η φιλελευθέρων εξαφανίζονται μπροστά στην απειλή για την αστική εξουσία. Οι ενδοαστικές αντιθέσεις αποκτούν δευτερεύουσα σημασία. Ο κίνδυνος είναι το ΕΑΜ που απειλεί να δημιουργήσει κρατική οργάνωση. Η στάση της εξόριστης κυβέρνησης και των βρετανών αλλάζει κατά 180 μοίρες, η βρετανική επιρροή και η αστική εξουσία αντιμετώπιζαν άμεσο κίνδυνο. Ο ΕΝΑ αναγνωρίζεται ως Ο κατ' εξοχήν πολιτικός μηχανισμός αναπαραγωγής της ταξικής εξουσίας. Ο ΕΝΑ αναγνώρισε σ' αυτήν τη στροφή τη δυνατότητα να κατοχυρώσει τη θέση του σαν καθοριστικό στοιχείο στην οργάνωση του μεταπολεμικού κράτους.

Η υλοποίηση αυτής της στροφής και η νέα σύγκλιση των συμφερόντων εκφράζεται συγκεκριμένα με την κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου.

Για την ανάλυση μας έχουμε εδώ το πρώτο ουσιαστικό σημείο των παραπέρα εξελίξεων: την οργανική σύμπτωση και σύνδεση συμφερόντων μεταξύ ΕΝΑ και πολιτικής εκπροσώπησης της αστικής τάξης.

Η κυβέρνηση που υπήρξε το αποτέλεσμα της συμφωνίας της Γκαζέρτας, παρ' όλο που για τον αστισμό είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα στη σωστή κατεύθυνση, η πρώτη συγκεκριμένη πολιτική επιτυχία, δεν ανταποκρίνεται στους σκοπούς του ΕΝΑ, των συντηρητικών αστικών δυνάμεων, των βρετανών και όλων εκείνων των ανωτέρων και ανωτάτων αξιωματικών που βρίσκονται στην 'Ελλάδα και συνεργάζονται έμμεσα η άμεσα με τις δυνάμεις κατοχής η (και) περίμεναν τη νίκη των συμμάχων για να ενεργοποιηθούν. Αυτοί οι αξιωματικοί δημιούργησαν, όταν πια η νίκη των συμμάχων και η οπισθοχώρηση των γερμανών ήταν σίγουρες, μια σειρά από «αντιστασιακές Οργανώσεις» όπως η «Τρίαινα» η «Ιεραρχία» κλπ.

Από έναν αντιπρόσωπο του ΕΝΑ και έξι αντιπροσώπους της «Τρίαινας» ιδρύθηκε τον 'Οκτώβρη του 1944 στην Αθήνα ο ΙΔΕΑ8 (Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών. Παρενθετικά σημειώνω την εκλογή του όρου Δεσμός = FASCIO, σαν ειδοποιού στοιχείου του ιδεολογικού υπόβαθρου της νέας αυτής οργάνωσης). Σύντομα ο ΙΔΕΑ αφομοίωσε και τους περισσότερους αξιωματικούς των ταγμάτων ασφαλείας.

Ο ιδιαίτερος ρόλος του στρατού στην οργάνωση του μεταπολεμικού ελληνικού κράτους έχει αφετηρία του την ίδρυση του ΙΔΕΑ.

Σύμφωνα με τα διάφορα πρωτόκολλα του ΙΔΕΑ και τις θέσης των απολογητών του,* σκοπός του ΙΔΕΑ ήταν η πλήρης διάλυση του κομμουνιστικού κινήματος και της επιρροής του και η εγκαθίδρυση και αναπαραγωγή του στρατιωτικού μηχανισμού ως κομβικού σημείου της οργάνωσης της αστικής εξουσίας, της οργάνωσης του ελληνικού αστικού μεταπολεμικού κράτους.

Η αντίληψη και ουσιαστική θέση του ΙΔΕΑ ήταν η ταύτιση του στρατού με το «έθνος» και η πλήρης ανεξαρτησία του από την πολιτική εξουσία που θεωρείται σαφέστατα υποδεέστερη, φαύλη κλπ. Για τα πρωτόκολλα του ΙΔΕΑ ο ουσιαστικός θεσμός έκφρασης και εφαρμογής των εθνικών συμφερόντων ήταν ο ίδιος ο ΙΔΕΑ και αυτό είναι ενδιαφέρον και ουσιαστικό πουθενά δεν αναφέρεται η μοναρχία.10 Σύμφωνα μάλιστα με ένα πρωτόκολλο που δημοσιεύτηκε το 1951 στην «Ελευθερία» στόχος του ΙΔΕΑ ήταν η δικτατορία του ΙΔΕΑ.11 Ανεξάρτητα όμως από το αν το δημοσίευμα ήταν χαλκευμένο η όχι, γεγονός παραμένει ότι η μοναρχία δεν αποτελεί θέμα για τον ΙΔΕΑ. Ανεξάρτητα από κάθε πολιτική συγκυρία ποτέ δεν ταύτιζε ο ΙΔΕΑ τους σκοπούς και τους λόγους ύπαρξης του με τη μοναρχία. Ο ΙΔΕΑ δεν ήταν μοναρχικός. Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικότερο σημείο του προβλήματος που δεν κατενόησε ούτε η πολιτική εξουσία, δεξιά η κεντρώα, ούτε η Αριστερά, ούτε η μοναρχία.

Ούτε η απόπειρα πραξικοπήματος του '51 ούτε το κίνημα του '67 και το Ιωαννιδικό πραξικόπημα είναι δυνατόν να κατανοηθούν, εάν δεν γίνει κατανοητό αυτό το ειδοποιό στοιχείο της ιδεολογικής και πολιτικής θέσης του ΙΔΕΑ και οι συνέπειες του για τη θέση του στρατού μέσα στο κράτος. Τον ΙΔΕΑ δεν ενδιέφεραν τα πολιτικά κόμματα ή η μοναρχία παρά μόνο σε δευτερεύον επίπεδο, σε επίπεδο χρησιμότητας. Ο ΙΔΕΑ στόχευε στην οργάνωση της κρατικής εξουσίας με βάση και με εξάρτηση από το ρυθμιστικό ρόλο του στρατού, των αξιωματικών δηλαδή που ανήκαν στον κύκλο του ΙΔΕΑ. Έθνος και ΙΔΕΑ αποτελούν μια ιδεολογική οργανική ενότητα, όλοι οι άλλοι παράγοντες και ασφαλώς ο λαός αποτελούν εξαρτημένα, δευτερεύοντα επίπεδα αναφοράς. Οι αστοί πολιτικοί, οι αντιπρόσωποι δηλαδή της τάξης, της οποίας η εξουσία βρισκόταν σε άμεση απειλή από την ύπαρξη του ΕΑΜ, δέχθηκαν αυτό τον καθοριστικό ρόλο του ΙΔΕΑ. Ο ΙΔΕΑ ήταν γι’ αυτούς και τότε ασφαλώς δικαίως η μοναδική πιθανότητα επιβολής της αστικής εξουσίας στη μετακατοχική Ελλάδα.

Οι άμεσες επαφές του ΙΔΕΑ με μια σειρά από ιθύνοντες πολιτικούς έδωσαν σ' αυτή τη σύμπνοια συμφερόντων συγκεκριμένη μορφή (Γ. Παπανδρέου, Π. Κανελλόπουλος, Σ. Μαρκεζίνης, Σοφούλης, Βαρβούτης κ.α.).12 Ασφαλώς δεν πρέπει να συγχέεται η εκτίμηση πολλών αξιωματικών του ΙΔΕΑ προς τον Γεώργιο με μοναρχισμό. Η εκτίμηση είχε την πηγή της στο ρόλο του βασιλιά στη δικτατορία του 3640.

Είναι κάτι παραπάνω από αυτονόητη η σύμπνοια συμφερόντων μεταξύ της αστικής τάξης και του ΙΔΕΑ το Δεκέμβρη του '44 και κατά τον εμφύλιο. Η αστική τάξη δεν διέθετε πια, μετά από την κατοχή, ούτε πολιτική ούτε οικονομική εξουσία, ούτε ιδεολογικά ερείσματα. Με άλλα λόγια δεν διέθετε εξουσία. Η επανάκτηση της ήταν μόνο στρατιωτικά δυνατή. Η συμφωνία της Γκαζέρτας αλλά και της Βάρκιζας αργότερα δεν ήταν λύση για τη βρετανική επιρροή ούτε για την αστική τάξη αλλά ούτε και για τους σκοπούς του ΙΔΕΑ. Σ' αυτό το σημείο η ταυτότητα συμφερόντων ήταν απόλυτη. Το τι επακολούθησε ήταν αποτέλεσμα αυτής της απόλυτης συμφωνίας στην επιθετική στρατηγική που εφαρμόστηκε. Δεν θα αναφερθούμε εδώ στη στρατηγική του ΚΚΕ που έκανε όλες τις επιλογές της αστικής τάξης και των συμμάχων της δυνατές, γιατί δεν είναι το θέμα μας. Απλώς το επισημαίνω εδώ για να μη ξενισθει ο αναγνώστης από τη μονόπλευρη παρατήρηση.

Έτσι ο ΙΔΕΑ σε συνάρτηση με τη βρετανική και κατόπιν αμερικανική στρατιωτική και οικονομική βοήθεια Εγινε ο ουσιαστικός εκφραστής και εφαρμοστής της αστικής στρατηγικής εγκαθίδρυσης της ταξικής εξουσίας. Ο καθοριστικός ρόλος του στρατού στην οργάνωση της αστικής εξουσίας αποτέλεσε το βασικό στοιχείο της ταξικής στρατηγικής επιβολής και πραγματικά ταυτίστηκε με την επιβολή των αστικών συμφερόντων. Για τον ΙΔΕΑ η παλινόρθωση της αστικής εξουσίας αποτελούσε την εγγύηση για τη συγκρότηση και αναπαραγωγή του ρυθμιστικού του ρόλου μέσα στο κράτος και μέσω αυτού μέσα στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό. Το να μιλά κανείς για συντεχνιακά συμφέροντα, όπως κάνει ο Μουζέλης αναφερόμενος στην εποχή λίγο πριν το 196713 η για ομάδες πίεσης, όπως ο Σταύρος η ο Meynaud,14 είναι όχι μόνο ανεπαρκές για να εξηγήσει το φαινόμενο αλλά και λάθος. Η προσπάθεια επιβολής του ΙΔΕΑ δεν αφορούσε την ικανοποίηση επιμέρους οικονομικών η άλλων συμφερόντων. Αφορούσε το όλο πλέγμα της οργάνωσης της εξουσίας, αφορούσε τη δημιουργία μιας άμεσα η έμμεσα κυβερνώσας κατηγορίας, κάτι στο όποιο πέτυχαν πολύ περισσότερο και μακροπρόθεσμα οι στρατιωτικοί στην Τουρκία. Ούτε βέβαια πρόκειται για τα εξουσιαστικά συμφέροντα μιας δήθεν καινούργιας κοινωνικής τάξης. οι στρατιωτικοί είναι κοινωνική κατηγορία και το «...διακριτικό τους χαρακτηριστικό βρίσκεται στην ειδική και υπερπροσδιοριστική σχέση τους προς δομές εκτός από τις οικονομικές...»15 Κατηγορία εξαρτημένη από την ταξική δομή και κεντρικός μηχανισμός επιβολής της.

Τα κείμενα του ΙΔΕΑ και των απολογητών του εκφράζουν ασφαλώς έν

[vitos]

THE EXCELLENT MESSAGE
I THANK you FOR your INFORMATION
HOW MANY OFFICERS HAVE SHARED In MUTINY of May 30 1951

[vitos]

http://www.theseis.com/index.html